Μελαχρινός Βελέντζας: Οι αναζητήσεις των Experimento κι ένα διαφορετικό ταξίδι συναισθημάτων με οδηγό τον Χιλιαεννιακόσια

Μια καλλιτεχνική ομάδα Έρευνας και Παραγωγής που αναζητά αυτό που αξίζει να ειπωθεί, αυτό που θα δώσει μια διαφορετική προσέγγιση στην πραγματικότητα, αυτό που θα κάνει τον καλλιτέχνη να νιώσει την ανάγκη να επικοινωνήσει με την κοινωνία. Το Lemon είναι η πρώτη παραγωγή των Experimento. Πρόκειται για την ιστορία του σπουδαιότερου πιανίστα του Ωκεανού, που γεννήθηκε πάνω σ’ ένα καράβι και δεν κατέβηκε ποτέ από αυτό. Κι αυτός ο σπουδαίος πιανίστας, ο Χιλιαεννιακόσια, αφού περιπλανήθηκε στις πιο ιδιαίτερες σκηνές της Ελλάδας, "ρίχνει άγκυρα" στο Θέατρο Ραντάρ για να μας δείξει πόσο απέραντος μπορεί να είναι κάποιος, ακόμη και μέσα στους πιο αυστηρούς του περιορισμούς. Συναντήσαμε τον Μελαχρινό Βελέντζα, τον εμπνευστή των Experimento και μιλήσαμε για τη διαφορετική αυτή παράσταση, τη σημασία της ουσιαστικής επικοινωνίας με το κοινό, αλλά και για τη δύναμη της φαντασίας, μέσω της οποίας "πας παντού και μπορείς να έχεις τα πάντα".


Να ξεκινήσουμε από τους Experimento. Πότε και από ποιους ξεκίνησε και ποια ανάγκη οδήγησε στη δημιουργία τους;

Οι Experimento είναι καλλιτεχνική ομάδα Έρευνας και Παραγωγής. Λειτουργούμε περισσότερο ως δίκτυο καλλιτεχνών παρά ως μία κλειστή ομάδα. Ήταν μία σκέψη που υπήρχε εδώ και χρόνια στο μυαλό μου: η δημιουργία μίας ανοικτής δομής (με δική της νομική μορφή) που θα μπορεί να υποστηρίξει τις δικές της ανεξάρτητες παραγωγές. Παραγωγές που εκκινούν από την έρευνα και σχετίζονται με έργα που μας αφορούν. Είναι όμορφο όταν ο καλλιτέχνης έχει ένα λόγο για να μιλήσει. Ένα λόγο όχι αυτιστικά προσωπικό, μα που ξεκινά από εκείνον και ακουμπά στην κοινωνία. Κάτι που εν τέλει μας αφορά πραγματικά. Οπότε, η ανάγκη μου για τους Experimento ήταν μία ανάγκη πρώτα και κύρια ψυχική για λόγους που συναντούσα και σε ανθρώπους πέρα από εμένα. Έτσι, έχει δημιουργηθεί μία δομή που επιτρέπει την καλλιτεχνική δημιουργία μέσω της έρευνας και όλο αυτό συντελείται εντός ενός υγιούς πλαισίου παραγωγής. Αυτό απαιτεί σχεδίαση, προγραμματισμό, προσπάθεια και αφοσίωση σε αυτό που αγαπάς. Κάπου εκεί γεννιέται και η πιθανότητα μιας ελευθερίας στον τρόπο που κάνεις τα πράγματα. Αυτό που λέμε ανεξάρτητη παραγωγή. Είμαι πολύ χαρούμενος και ευγνώμων, διότι σε αυτή την πρώτη παραγωγή δημιουργήθηκε ένας πυρήνας καλλιτεχνών που έως τώρα έχουν δώσει ο καθένας ό,τι καλύτερο διέθετε καλλιεργώντας αυτό το λεμονάκι με πραγματική αγάπη και αφοσίωση. Η Γεωργία Τσαγκαράκη (διασκευή – σκηνοθεσία), ο συνάδελφός μου επί σκηνής ηθοποιός Γιώργος Δρίβας, η αρχιτέκτονας και σκηνογράφος Νατάσα Τσιντικίδη, που εμπνεύστηκε και δημιούργησε τον τρίτο ηθοποιό της παράστασης (το πιάνο-μαγικό κουτί του Lemon), τον ηχολήπτη και τεχνικό μας Λευτέρη Δούρο που μας συντροφεύει και στην περιοδεία όταν το Lemon ταξιδεύει εκτός Αθήνας και το Χάρη Γερμανίδη που μας χαρίζει την ιδιαίτερη αισθητική του στις φωτογραφίες. Το Lemon είναι αποτέλεσμα ομαδικής δουλειάς.

Στη σύντομη περιγραφή της ομάδας λέτε χαρακτηριστικά ότι οι Experimento προσεγγίζουν την πραγματικότητα από την ανάποδη. Δηλαδή;

To Lemon είναι ένα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα αυτής της προσέγγισης. Πρόκειται για την ιστορία του σπουδαιότερου πιανίστα του Ωκεανού, που γεννήθηκε πάνω σ’ ένα καράβι και δεν κατέβηκε ποτέ από αυτό. Κατά τον πρώτο κύκλο παραστάσεών μας (καλοκαιρινή περιοδεία 2018), ανάμεσα σε άλλους προορισμούς παίξαμε εν πλω στη Σαντορίνη. Η πραγματικότητα του συγκεκριμένου ferry-boat είναι πως μεταφέρει ανθρώπους και αυτοκίνητα από τη Σαντορίνη στη Θηρασιά και πίσω. Εκείνη την ημέρα όμως την παράστασης η πραγματικότητα ήταν διαφορετική: Ένα πιάνο, δύο ηθοποιοί και η αφήγηση αυτής της παράξενης ιστορίας κατέλαβαν κυριολεκτικά και συμβολικά το κατάστρωμα. Το ίδιο συνέβη και τον περασμένο Αύγουστο όταν το Lemon παρουσιάστηκε σ’ ένα καρνάγιο στην περιοχή του Λαυρίου ανάμεσα στις ψαρόβαρκες των ντόπιων ψαράδων. Έτσι, η πραγματικότητα υπήρχε όπως κάθε μέρα, αλλά από την ανάποδη. Για την ακρίβεια, με ένα διαφορετικό τρόπο, μα απόλυτα ταιριαστό με τη βασική θεματική του έργου. Η αποδόμηση της πραγματικότητας βασίζεται στην προσεκτική μελέτη της δομής της και επιστρέφει σε αυτήν για αν την ανασημασιοδοτήσει. Μου αρέσει να χρησιμοποιώ το μικρό μου όνομα για να εξηγώ αυτή την προσέγγιση της πραγματικότητας. Το μικρό μου όνομα είναι Μελαχρινός. Και κάποια στιγμή όταν ήμουν παιδί συνειδητοποίησα την πραγματικότητά μου. Με έλεγαν Μελαχρινό, αλλά μελαχρινός δεν ήμουν. Για την ακρίβεια είμαι καστανόξανθος. Η πραγματικότητα σχετίζεται με την ερμηνεία μας και υπάρχει μόνο μέσω αυτής. Είναι φορές, όπως στην περίπτωση του ονόματός μου, που η ίδια η πραγματικότητα σε οδηγεί στην αποδόμησή της. Σε κάτι ανάποδο και φαινομενικά παράδοξο. Αρκεί να είσαι ανοικτός να το δεις. Και φυσικά να έχεις την πρόθεση και την επιθυμία να διανύσεις τη διαδρομή για να το αξιοποιήσεις.


Το Lemon είναι η πρώτη σας παραγωγή. Με ποια κριτήρια επιλέχθηκε το έργο αυτό;

Το Lemon είναι διασκευή του ποιητικού μονολόγου του Alessandro Baricco Χιλιαεννιακόσια. Ο Χιλιαεννιακόσια είναι ένα ποιητικό πλάσμα, κάτι σαν αερικό. Γεννήθηκε πάνω σ’ ένα καράβι κι εγκαταλείφθηκε από τους μετανάστες γονείς του μέσα σε μια κούτα από λεμόνια. Πάνω στο πιάνο. Σε αυτή τη μουσική μήτρα συνέχισε να ζει και να μεγαλώνει. Έγινε ο σπουδαιότερος πιανίστας του Ωκεανού. Μέχρι το τέλος της ζωής του δεν πάτησε ποτέ στεριά. Με συγκινεί πραγματικά η ενέργεια αυτού του ανθρώπου που λόγω της δυσκολίας που του έτυχε προτείνει την ευτυχία ως έναν τόπο σχεδόν απόλυτης αφαίρεσης. Μέσα από το περιορισμένο του κλαβιέ ανακάλυπτε το πόσο απέραντος ήταν ο ίδιος. Δε χρειαζόμαστε την απεραντοσύνη για να είμαστε απέραντοι. Χρειαζόμαστε κάτι μικρό και πραγματικά πολύτιμο για εμάς. Όταν πρωτοδιάβασα το πρωτότυπο κείμενο του Baricco θεώρησα την ιστορία αυτή πραγματικά επίκαιρη, ειδικά στη χώρα που ζούμε, όπου είχαμε εκπαιδευτεί να αποζητάμε τα πολλά -για την ακρίβεια να έχουμε περισσότερα από το διπλανό μας- κι αυτό ήταν το μέτρο της ευτυχίας μας. Στον ποιητικό κόσμο του Χιλιαεννιακόσια κυριαρχεί η φαντασία. Γιατί με τη φαντασία πας παντού και μπορείς να έχεις τα πάντα. Για την ακρίβεια θα έλεγα πως δεν υπήρξαν κριτήρια βάσει των οποίων επιλέχθηκε το έργο. Προέκυψε ως επιλογή μέσα από μία διαδικασία όπου δώσαμε χρόνο ως ομάδα στην έρευνα του αρχικού κειμένου. Σε αυτή τη διαδικασία υπήρξε καθοριστική η Γεωργία (Τσαγκαράκη) που έχοντας αναλάβει τόσο τη διασκευή όσο και τη σκηνοθεσία επέμεινε πολύ στο κείμενο και στην πολλαπλή του ανάγνωση -όχι στην ερμηνεία του- έως ότου μας φανερωθούν οι προθέσεις του συγγραφέα αρχικά και σιγά-σιγά οι δικές μας σε σχέση με το αρχικό κείμενο. Έτσι, δίνοντας χρόνο, πρόθεσή μας ήταν να ακουστεί το κείμενο. Να ακουστεί η ιστορία.

Πριν "ρίξετε άγκυρα" στο Radar, προηγήθηκε μια αρκετά πρωτότυπη περιοδεία. Μίλησέ μας λίγο γι’ αυτήν και τα διαφορετικά συναισθήματα που γεννούν οι διαφορετικές σκηνές.

Θέατρο υπάρχει όπου υπάρχουν θεατές. Υπό αυτή την έννοια, ο οποιοσδήποτε χώρος δύναται να αποτελέσει θεατρική σκηνή, με τις απαραίτητες βέβαια προσαρμογές. Το Lemon είναι η ιστορία ενός πιανίστα που γεννήθηκε πάνω σ’ ένα καράβι και δεν κατέβηκε ποτέ από αυτό. Τι πιο φυσικό από το να παιχτεί λοιπόν πάνω σ’ ένα καράβι; Έχει ένα στοιχείο ελευθερίας αυτή η διαδικασία, διότι οι συνθήκες που αντιμετωπίζουμε είναι πραγματικά στο εδώ και τώρα. Κάθε φορά υπάρχουν αστάθμητοι παράγοντες (αέρας, πάτωμα σκηνής κα) που μας οδηγούν σε αποτυχίες. Οδηγούμαστε έτσι στο μπεκετικό Προσπάθησε ξανά. Απότυχε ξανά. Απότυχε καλύτερα. Το θέατρο εξάλλου και αυτή είναι μία ειδοποιός του διαφορά με άλλες μορφές τέχνης, όπως ο κινηματογράφος, βασίζεται στο εδώ και τώρα. Κάτι που ενέχει πάντα τον κίνδυνο του λάθους. Ευτυχώς. Έτσι προχωράνε τα πράγματα. Με αποτυχίες και λάθη. Και καθώς τα κάνουμε συνειδητοποιούμε πως αυτά συμβαίνουν επειδή αλλάζουμε. Μόνο όποιος δεν αλλάζει και δε μετακινείται δεν κάνει λάθη. Και αυτό μπορεί να είναι το μεγαλύτερό του λάθος. Η μη μετακίνησή του. Υπό αυτή την έννοια, ρίχνουμε άγκυρα στο Radar για λίγο. Μέχρι να μετακινηθούμε ξανά. Κάπου ανάμεσα στη στεριά και τη θάλασσα.

Η απόδοσή του σε μία κλασική σκηνή θα έχει την ίδια δυναμική ή θα έχει κάποιες δυσκολίες, ενδεχομένως και περιορισμούς;

Τίποτα δεν είναι κλασικό μέχρι να ιδωθεί ως τέτοιο. Ως ομάδα προτιμούμε να μην ‘κλειδώνουμε’ τα πράγματα. Να επιτρέπουμε στον εαυτό μας τη δημιουργία μιας ανασφάλειας και μιας αβεβαιότητας σε σχέση με αυτό που θα έρθει. Εξάλλου, εάν κάτι είναι δύσκολο, είναι γιατί στο μυαλό μας έχουμε την εικόνα και ενός πράγματος που έχει υπάρξει εύκολο για εμάς και το αντίθετο. Οπότε, ιδανικά κάθε παράσταση έχει τη δική της δυναμική που δεν είναι ίδια με καμία προηγούμενη και δε θα είναι ίδια με καμία επόμενη. Αυτό είναι αναπόσπαστο κομμάτι μιας ερευνητικής διαδικασίας και οδηγεί σε αυτό που ονομάζω θεατρική εμπειρία. Είναι κάτι που πρέπει να αντέξουμε όλοι όσοι ασχολούμαστε με αυτή τη δουλειά. Και είναι δύσκολο, καθώς ζούμε σε μία εποχή όπου όλα είναι μετρήσιμα, όλα αξιολογούνται και όλα είναι συγκρίσιμα.


"Θέατρο υπάρχει, όπου υπάρχουν θεατές", είπες λίγο πριν. Το νόημα αυτής της φράσης πόσο έχει επηρεαστεί από τη μόδα των μεγάλων παραγωγών και των ηθοποιών-star;
Ως ομάδα επιδιώκουμε την απευθείας επαφή με κοινωνικές ομάδες και μεμονωμένα άτομα είτε που βλέπουν θέατρο είτε που ακόμα καλύτερα δεν έχουν δει ποτέ στη ζωή τους θέατρο. Και πιστέψτε πως υπάρχει πολύς κόσμος στην Αθήνα και φυσικά σε όλη την Ελλάδα που δεν έχει πάει ούτε μία φορά στη ζωή του θέατρο. Κι όμως, είναι οι ίδιοι άνθρωποι που βρίσκονται σε θεατρικές συνθήκες χωρίς να το καταλαβαίνουν. Θέατρο είναι όταν μπαίνει ένας ζητιάνος στον ηλεκτρικό και κάποιος τον παρακολουθεί καθώς εκείνος σέρνει τη φωνή του εκλιπαρόντας για λίγη βοήθεια. Και υπάρχει κάποιος τρίτος που κοιτάει αυτόν που κοιτάει το ζητιάνο. Ίσως κανείς από τους τρεις πρωταγωνιστές αυτής της based on a true story ιστορίας να μην έχει πάει θέατρο ποτέ του. Κι όμως παίζουν οι ίδιοι.
Νομίζω πως οι μεγάλες παραγωγές και οι ηθοποιοί-stars ίσως να μην ενδιαφέρονται για μία τέτοια σύνδεση με την κοινωνία. Διότι, συνιστούν προϊόντα παραγόμενα στη βάση κυρίως του κέρδους. Αντιθέτως, πιστεύω πως ο πολιτισμός πρέπει να παράγει την οικονομία και όχι το ανάποδο. Πρέπει δηλαδή να εξετάζουμε την πρόθεση του καθένα σε σχέση με αυτό που κάνει.  Για ποιο λόγο ανεβάζουμε μία θεατρική παράσταση;

Ποια θεωρείτε τα πιο δυνατά συναισθήματα της παράστασης Lemon;

Οι θεατές είναι κατάλληλοι για να απαντήσουν σε αυτή την ερώτηση. Σε γενικές γραμμές, το Lemon είναι μία συγκινητική με κωμικά στοιχεία ιστορία. Αυτό που εισπράττουμε από τους θεατές ως τώρα είναι πως τους αφορά το υπαρξιακό ερώτημα που θέτει η παράσταση: Πού βρίσκομαι; Πού θέλω να πάω; Πού νιώθω ευτυχισμένος; Ταυτίζονται με τον Χιλιαεννιακόσια, γιατί σ’ εκείνον βλέπουν τον εαυτό τους με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Ως έναν άνθρωπο που φοβήθηκε να κατέβει από το καράβι στο οποίο μεγάλωσε, ως έναν άνθρωπο που ήταν πραγματικά ευτυχισμένος με αυτή του την επιλογή κλπ. Είναι ένας χαρακτήρας που στέκεται στο ανάμεσα. Και σε αυτό το ανάμεσα, σε αυτόν τον ενδιάμεσο χώρο, κατοικούν όσα μας συγκινούν. Ίσως γιατί δεν έχουν τίποτα το σταθερό. Αυτό έχει να κάνει με την ίδια μας τη φύση. Τίποτα δεν είναι σταθερό και σίγουρο. Πέρα από το γεγονός πως κάποια στιγμή έρχεται το τέλος. Ο Χιλιαεννιακόσια είναι πολύ συνειδητός ως προς αυτό. Ενώ η μουσική του και η έμπνευσή του δεν έχει τέλος, δεν κατεβαίνει από το καράβι ακριβώς γιατί δεν μπορεί να δει ένα τέλος στον κόσμο έξω από αυτόν που γνωρίζει. Οι άπειρες επιλογές του κόσμου δε χωράνε στο κεφάλι του.

Σε ποια σημεία ταυτίζεσαι με τον Χιλιαεννιακόσια;
Ο Χιλιαεννιακόσια μεγάλωσε χωρίς γονείς και μέσα από αυτή την έλλειψη κατάφερε κι έγινε ο σπουδαιότερος πιανίστας του Ωκεανού. Λέει ο Χιλιαεννιακόσια: Δεν πρέπει να νομίσεις πως είμαι δυστυχισμένος, δε θα είμαι ποτέ πια. Η ευτυχία πολλές φορές είναι η δυνατότητά μας να υπάρχουμε μέσα από τις δυσκολίες. Και να συνεχίζουμε. Στο έργο, προσεγγίζω αυτόν το ρόλο μέσω αυτής της αντίθεσης: αυτό που σε έχει πληγώσει βαθιά είναι και αυτό που σε έχει κάνει αυτό που είσαι. Όσο σκληρό και άδικο κι αν είναι. Και το κάνεις σε τέτοιο βαθμό που για τους άλλους μπορεί να μοιάζει αλλόκοτο, αλλά για εσένα είναι η πραγματικότητά σου. Ο τρόπος σου για να επιβιώσεις από όλο αυτό που έχει συμβεί.

Ο Χιλιαεννιακόσια θα μπορούσε να είναι και ένας ήρωας των ημερών μας που ζει τα πάντα πίσω από έναν υπολογιστή, μέσα από το διαδίκτυο;

Χριστέ μου! Μα να έβλεπες τους δρόμους. Μόνο τους δρόμους να έβλεπες, ήτανε χιλιάδες. Αλήθεια, πώς τα καταφέρνετε εσείς εκεί πέρα να διαλέξετε; Να διαλέξετε μία γυναίκα; Ένα σπίτι; Ένα οικόπεδο δικό σας; Ένα τοπίο για να κοιτάζετε; Έναν τρόπο για να πεθαίνετε; Με όλον τον κόσμο από πάνω σας; Όλον εκείνον τον κόσμο που δε ξέρετε καν πού τελειώνει. Και πόσος είναι;
Είναι ένα απόσπασμα από το μονόλογο του Χιλιαεννιακόσια προς το τέλος του έργου, λίγο πριν ανατιναχτεί μαζί με το καράβι. Τη θέση των δρόμων σήμερα παίρνουνε τα αμέτρητα links και likes και παράθυρα στην επιφάνεια ενός υπολογιστή. Αμέτρητες επιλογές κι εμείς χαμένοι μέσα σε αυτές. Ο Χιλιαεννιακόσια δε θα μπορούσε να είναι ένας τέτοιος ήρωας. Γιατί ο δικός μας εικονικός κόσμος είναι έξω από αυτό που καταλαβαίνει.

Αναμένουμε κάτι άλλο από εσάς στο άμεσο μέλλον;

Το Lemon είναι μία ιστορία που θα παρουσιαστεί σε αρκετούς προορισμούς ανά την Ελλάδα τη χρονιά που μας έρχεται, ενώ παράλληλα προετοιμάζεται και το ταξίδι του στο εξωτερικό. Επιλέγουμε να δώσουμε χρόνο σε αυτή την παραγωγή. Είναι κάτι που θα μας πρότεινε και ο Χιλιαεννιακόσια.  

Δείτε περισσότερες πληροφορίες για την παράσταση Lemon εδώ.